Cách tạo phụ đề tiếng Việt từ âm thanh video và đưa lên YouTube

Ba tình huống cần phụ đề tiếng Việt

Phần lớn người tìm cách làm phụ đề tiếng Việt rơi vào một trong ba trường hợp, và mỗi trường hợp có cách làm hơi khác nhau:

• Video nói tiếng Việt, cần phụ đề tiếng Việt: vlog nấu ăn, bài giảng, video bán hàng mà người xem hay tắt tiếng khi lướt điện thoại trên xe buýt hay trong văn phòng.
• Video nói tiếng nước ngoài, cần phụ đề tiếng Việt: khóa học tiếng Anh bạn được phép dùng, video đào tạo của đối tác Hàn Quốc, video nhà cung cấp Trung Quốc.
• Đã có kịch bản hoặc lời thoại sẵn, chỉ cần gắn mốc thời gian.

Hai trường hợp đầu là việc của công cụ chuyển lời nói thành phụ đề. Trường hợp thứ ba thường được làm tay trong phần mềm chuyên dụng như Subtitle Edit hay Aegisub, vì bạn đã có chữ và chỉ cần canh thời gian.

Chuẩn bị tệp trước khi tạo phụ đề

Chất lượng phụ đề tự động phụ thuộc phần lớn vào âm thanh. Vài việc nên làm trước khi bắt đầu:

• Dùng bản xuất cuối cùng của video. Nếu còn cắt ghép sau đó, mốc thời gian trong phụ đề sẽ lệch.
• Nếu nhạc nền to át giọng, xuất thêm một bản giảm nhạc để làm phụ đề, sau đó vẫn gắn phụ đề vào bản chính có cùng độ dài.
• Kiểm tra định dạng: mydubly nhận video MP4, MOV, WebM, MKV, M4V và âm thanh MP3, WAV, M4A, AAC, OGG, FLAC, WebM, mỗi tệp tối đa 2 giờ.
• Ghi sẵn danh sách tên riêng sẽ xuất hiện: tên khách mời, tên quán, tên sản phẩm, địa danh. Bạn sẽ cần nó khi soát.

Nếu chỉ có tệp ghi âm mà chưa có video, vẫn làm phụ đề được bằng khu vực âm thanh; bài chuyển giọng nói thành văn bản tiếng Việt nói kỹ hơn về việc ghi âm sao cho máy nghe rõ.

Tạo tệp SRT tiếng Việt bằng mydubly

Giao diện mydubly bằng tiếng Anh, nên dưới đây trích nguyên văn tên nút và giải thích bằng tiếng Việt.

1. Trên trang chủ, kéo video vào ô “Drop a video here”. Muốn thử trước mà chưa có tệp, bấm “Use a sample clip” để chạy video mẫu có sẵn.
2. Ngôn ngữ nói được nhận diện tự động (dòng “Source: Auto detect”); không có ô để chọn tay.
3. Để công tắc “Full translation output” ở trạng thái tắt. Chế độ này là “Timestamped transcript only”: chỉ làm bản ghi có mốc thời gian và phụ đề, tính giá theo mức bản ghi.
4. Chọn Vietnamese trong “Select language”. Video nói tiếng Việt thì bản ghi và phụ đề giữ nguyên tiếng Việt, không dịch. Video nói tiếng nước ngoài thì bản ghi và phụ đề được dịch sang tiếng Việt.
5. Bấm “Transcribe video”. Trong lúc chờ, đừng đóng tab hay chuyển trang, vì việc đang chạy sẽ bị hủy (credit được trả lại nếu bị hủy).
6. Bấm “Download subtitles” để lấy tệp subtitles.srt. Nên tải luôn “Download transcript” (văn bản thuần) để làm phần mô tả video hoặc bài blog.

Toàn bộ quy trình phụ đề nói chung, không riêng tiếng Việt, có trong trang trình tạo phụ đề (tiếng Anh) của mydubly.

Bên trong một tệp SRT có gì

SRT là định dạng văn bản đơn giản nhất cho phụ đề: mỗi câu là một khối gồm số thứ tự, mốc bắt đầu và kết thúc, rồi đến lời thoại. Bạn mở được bằng Notepad, TextEdit hay bất kỳ trình soạn thảo nào.

Tệp SRT của mydubly dùng mã hóa UTF-8 có BOM, tức có thêm vài byte đánh dấu ở đầu tệp để phần mềm nhận ra đây là UTF-8. Nhờ vậy, các chữ như “ơ”, “ư”, “ễ”, “ặ” hiện đúng trong hầu hết trình phát và trình dựng. Mỗi đoạn lời nói thành một khối phụ đề một dòng; với đoạn nói dài, dòng đó sẽ dài, và bạn nên tự ngắt thành hai dòng khi soát.

Soát phụ đề: dấu, tên riêng và độ dài dòng

Phụ đề tự động nào cũng cần người đọc lại. Với tiếng Việt, lỗi hay gặp nhất là dấu thanh: hỏi và ngã lẫn nhau (“nghỉ” thành “nghĩ”), từ đồng âm khác nghĩa, và tên riêng bị viết thành từ thông dụng, chẳng hạn quán “Bà Năm” thành “bà năm”.

Cách soát nhanh trong Subtitle Edit hoặc Aegisub:

1. Mở video cùng tệp SRT để vừa nghe vừa đọc.
2. Dùng tìm và thay thế với danh sách tên riêng đã chuẩn bị, sửa cả tệp một lượt.
3. Ngắt các dòng quá dài thành hai dòng cân đối, ngắt ở chỗ ngắt hơi tự nhiên, không tách “bánh” khỏi “bò”.
4. Kiểm tra các câu có số: giá tiền, ngày tháng, số điện thoại.
5. Lưu lại với mã hóa UTF-8.

Tiếng Việt viết theo từng âm tiết nên một câu thường dài hơn bản tiếng Anh tương đương. Nhiều hướng dẫn phụ đề phổ biến khuyên mỗi dòng chỉ khoảng bốn mươi ký tự và mỗi khối không quá hai dòng; trên màn hình điện thoại dọc, càng ngắn càng dễ đọc. Bài cách sửa tệp SRT (tiếng Anh) hướng dẫn chi tiết thao tác trong các trình soạn thảo, còn bài chia câu phụ đề (tiếng Anh) giải thích nên ngắt dòng ở đâu.

Đưa phụ đề lên YouTube

YouTube nhận tệp SRT trực tiếp, và phụ đề tải lên là phụ đề rời: người xem bật tắt được, công cụ tìm kiếm đọc được chữ. Trong YouTube Studio, vào mục phụ đề ở menu bên trái, chọn video, thêm ngôn ngữ Tiếng Việt, chọn tải tệp lên và chọn loại tệp có mốc thời gian, rồi chọn tệp subtitles.srt.

Sau khi tải lên, hãy mở video ở chế độ xem trước và tua đến vài đoạn có tên riêng để chắc dấu hiện đúng. Nếu kênh có nhiều video cũ chưa có phụ đề, làm dần theo video có lượt xem cao trước. Trang phụ đề cho YouTube (tiếng Anh) có thêm gợi ý cho người làm kênh.

Đưa phụ đề vào phần mềm dựng hoặc trình phát

Với phụ đề rời, cách dễ nhất để xem thử là đặt tệp SRT cùng tên với video trong một thư mục, ví dụ “vlog-tap-12.mp4” và “vlog-tap-12.srt”, rồi mở bằng VLC hoặc PotPlayer; phụ đề sẽ tự hiện.

Nếu muốn phụ đề in cứng vào hình, để đăng lên những nơi không hỗ trợ tệp phụ đề rời, bạn cần một phần mềm dựng. Premiere Pro và DaVinci Resolve đều nhập được tệp SRT thành một rãnh phụ đề trên timeline, cho phép chỉnh font, cỡ chữ, vị trí, rồi khi xuất có tùy chọn in phụ đề vào hình. Với các ứng dụng dựng trên điện thoại không nhập được SRT, bạn vẫn có thể chép lời từ bản ghi văn bản sang. Bài phụ đề nhúng và tệp SRT rời (tiếng Anh) so sánh ưu nhược của hai cách này.

Khi phụ đề hiện thành chữ lạ

Lỗi kinh điển với tiếng Việt là chữ “Tiếng Việt” hiện thành “Tiếng Việt”. Nguyên nhân là phần mềm đọc tệp UTF-8 như thể nó dùng bảng mã cũ của Windows. Cách sửa: mở tệp bằng trình soạn thảo cho phép chọn mã hóa, lưu lại dưới dạng UTF-8, hoặc chọn mã hóa UTF-8 trong phần cài đặt phụ đề của trình phát.

Vài nguyên nhân khác rất “Việt Nam”:

• Unicode dựng sẵn và Unicode tổ hợp: nếu bạn sửa tệp bằng bộ gõ đặt ở chế độ Unicode tổ hợp, tệp sẽ lẫn hai cách mã hóa dấu. Mắt thường thấy giống nhau nhưng tìm và thay thế không khớp, và một số font hiển thị dấu lệch khỏi chữ. Công cụ chuyển mã đi kèm Unikey chuyển được về Unicode dựng sẵn.
• Font bảng mã cũ: các font TCVN3 như .VnTime hay font VNI không dùng chuẩn Unicode, nên khi in phụ đề vào hình bằng những font này, chữ sẽ vỡ. Hãy chọn font Unicode có đủ dấu tiếng Việt như Arial, Roboto hay Be Vietnam Pro.
• Trình phát cũ trên TV hoặc đầu phát không đọc được BOM hay một số ký tự; thử mở bằng trình phát khác để biết lỗi nằm ở tệp hay ở thiết bị.

Bài phụ đề hiện ký tự lạ (tiếng Anh) đi sâu hơn vào chuyện mã hóa.

mydubly làm được gì và không làm được gì cho phụ đề

mydubly tạo tệp phụ đề SRT và VTT từ lời nói, và dịch phụ đề sang tiếng Việt ngay trong cùng một lượt nếu bạn chọn Vietnamese ở “Select language”. Video không bị tải lên: trình duyệt tách âm thanh và chỉ gửi âm thanh đi xử lý qua HTTPS; âm thanh và kết quả bị xóa khỏi máy chủ trong vòng 30 phút sau khi xong việc.

Những điều mydubly không làm:

• Không in cứng phụ đề vào video; bạn làm bước này trong phần mềm dựng.
• Không nhận tệp phụ đề có sẵn để dịch; muốn có bản tiếng Việt, hãy chạy lại từ video gốc.
• Không ghi tên người nói và không có giao diện sửa phụ đề.
• Không nhập video từ đường link YouTube hay TikTok; cần tệp trên máy.

Với 100 credit miễn phí khi đăng ký, bạn làm được phụ đề cho tối đa 100 phút video. Nếu cũng cần lồng tiếng, mức giá là 50 credit mỗi phút; giọng tiếng Việt nên được nghe thử trong hộp chọn giọng trước khi trả tiền, và với video tiếng Trung, bài dịch video tiếng Trung sang tiếng Việt bàn kỹ khi nào nên chọn phụ đề, khi nào nên chọn lồng tiếng.